Paddestoelen in gras in de zomer: oorzaken en aanpak NL

Paddestoelen in het gras in de zomer zijn bijna altijd een teken dat er in de bodem organisch materiaal ligt te verteren, gecombineerd met genoeg vocht en warmte. Ze zijn zelden een directe bedreiging voor je gazon, maar ze vertellen je wel iets over de toestand van je bodem. Met een paar gerichte ingrepen, zoals beluchten, vilt verwijderen en je besproeiing aanpassen, kun je ze flink terugdringen, zowel vandaag als de rest van de zomer. Dat betekent dat het terugdringen van paddestoelen in grasveld vooral draait om het verminderen van organisch materiaal en het verbeteren van de bodemcondities paddestoelen in het gras.

Waarom je juist in de zomer paddestoelen ziet in het gras

De meeste mensen associëren paddestoelen met het najaar, en dat klopt grotendeels. Toch duiken ze in Nederlandse tuinen ook regelmatig op in de zomer, en dan is er bijna altijd een specifieke combinatie van omstandigheden in het spel. De schimmeldraden (het mycelium) die in je bodem leven, zijn het hele jaar door actief. Ze breken dood organisch materiaal af: afgestorven wortels, vilt, oude plantenresten, begraven boomstronken of zelfs een vergeten bladhoop van vorig jaar. Zodra de bodem warm genoeg is én even vochtig wordt, bijvoorbeeld na een regenbui of een flinke sproeibeurt, kan het mycelium heel snel vruchtlichamen vormen. Die zie jij dan als paddestoelen in het gras.

In de zomer spelen een paar factoren een extra grote rol. Verdichte bodem houdt regenwater slecht vast op de juiste plek, maar hoopt vocht juist op in lagen waar het mycelium graag zit. Schaduwrijke plekken, onder bomen of langs een schutting, drogen langzamer op na regen. En als je als tuineigenaar het gazon 's zomers regelmatig besproeit, geef je de schimmel precies wat het nodig heeft: warmte plus vocht. Bovenop dat alles bouwt een gazon in de loop van de jaren een viltlaag op, een mat van afgestorven grasmateriaal net boven de grond. Die viltlaag is letterlijk voedsel voor schimmels. Hoe dikker de viltlaag, hoe groter de kans op paddestoelen.

Welke paddestoelen kun je tegenkomen en hoe herken je ze

In Nederlandse gazons zie je een handvol soorten regelmatig terugkomen. Verreweg de bekendste verschijningsvorm is de heksenkring: paddestoelen die in een (halve) cirkel of ring staan, met soms een donkergroener of juist geelbruin verkleurd strook gras erlangs. Die kring is het oppervlaktegedeelte van een cirkelvormig groeiend mycelium dat langzaam naar buiten uitbreidt. Elke jaar kan zo'n kring een paar centimeter tot soms tientallen centimeters groter worden.

Verder zie je losse paddestoelen of kleine groepjes, vaak op plekken waar vroeger iets begraven lag of waar de bodem meer organisch materiaal bevat. Kleine bruine champignonachtige soorten, witte bolletjes of taaie steelpaddestoelen zijn allemaal veelvoorkomende verschijningen. Veel van deze soorten lijken onschuldig op het gazon, maar sommige zijn giftig als je ze eet. Zonder specifieke paddestoelenkennis is het bijna onmogelijk om veilig onderscheid te maken, dus raak ze nooit aan als je niet weet wat het is en laat kinderen en huisdieren er zeker niet bij in de buurt.

Is het een probleem voor je gazon?

De paddestoelen zelf, de vruchtlichamen die je ziet, zijn maar het topje van de ijsberg. Het eigenlijke werk gebeurt ondergronds, waar het mycelium de bodem doortrekt. Goed nieuws: die schimmels vallen je gras niet direct aan zoals een bladschimmel dat zou doen. Ze leven van dood organisch materiaal, niet van levende grasplanten. Door met het gazon te werken aan een minder viltige, beter doorlatende bodem, verklein je de kans op paddestoelen in je gras aanzienlijk. In die zin zijn ze zelfs nuttig, want ze helpen bij het afbreken van plantenresten.

Het probleem begint pas als het mycelium zo dicht en uitgebreid wordt dat het de waterdoorlaatbaarheid van de bodem verandert. Een dik myceliumtapijt kan de bodem plaatselijk waterafstotend maken, waardoor de grond rondom de paddestoelen uitdroogt terwijl de rest van het gazon normaal vochtig is. Bij heksenkringen zie je dit terug als die typische bruine, dorre strook gras langs de buitenkant van de ring. Als je op een plek kale plekken, sterk vergeeld gras of duidelijke groeiproblemen ziet die samenvallen met paddestoelen, is er waarschijnlijk meer aan de hand dan alleen de paddestoelen zelf. Dan is de bodem eronder toe aan serieuze verbetering.

Wat je vandaag kunt doen

Als je nu paddestoelen in het gras ziet staan, is de eerste stap simpel: verwijder de vruchtlichamen zo snel mogelijk, maar doe het voorzichtig. In dit soort situaties helpt het vaak om ook gericht te letten op de aanwezigheid van vilt en verdichting, want die bepalen mede waar paddestoelen tussen gras opduiken. Gebruik handschoenen en schep ze weg met een schep of hark, zonder ze te kneuzen of te maaien. Als je ze fijnmaait of ploetert, verspreid je de sporen over het hele gazon, en dat wil je niet. Doe de paddestoelen in een plastic zak en gooi ze in de restafvalbak, niet in de compostemmer.

Chemische bestrijding heeft vrijwel geen effect op paddestoelen in het gazon. Schimmelwerende middelen dringen niet diep genoeg door om het mycelium in de bodem te raken, en ze beschadigen tegelijk de nuttige bodembiologie. Ik raad het dan ook af. Het echte werk zit hem in het aanpakken van de omstandigheden die het mycelium laten groeien.

1. Verwijder de paddestoelen handmatig met handschoenen, zo volledig mogelijk voor de sporen vrijkomen.
2. Doe ze in een gesloten plastic zak en gooi ze bij het restafval.
3. Controleer of er vlak bij de paddestoelen dood organisch materiaal zit: wortels van gesnoeid hout, begraven takken, dikke viltlaag. Verwijder wat je kunt bereiken.
4. Prik met een vork of beluchtingspens op de plek van de paddestoelen om de bodem wat open te maken en verdichting te doorbreken.
5. Pas je sproeipatroon aan: geef minder frequent maar wel dieper water, zodat de bovenlaag tussendoor goed opdroogt.

Bodem en gras op orde: bemesting, beluchting en maaien

Een gezonde bodem met een goede structuur is de beste bescherming tegen terugkerende paddestoelen. Verdichte bodem houdt te lang vocht vast, geeft slecht zuurstof door en stapelt organisch materiaal op. Die combinatie is voor schimmels ideaal. Belucht je gazon in de zomer niet door te verticuteren (dat geeft te veel stress bij droogte), maar prik wel regelmatig met een beluchter of een gewone vork. Richt je daarna op de viltlaag: een viltlaag dikker dan 1 centimeter is al een risicofactor. Verticuteren doe je beter in het vroege najaar, maar als de laag echt dik is, kun je nu al voorzichtig en oppervlakkig beginnen.

Bemesting speelt ook een rol. Te veel stikstof bevordert weelderige grasgroei die snel een dikke viltlaag opbouwt, en die viltlaag voedt op zijn beurt de schimmel. Stop in de zomer met stikstofrijke bemesting, zeker na half juli. Wil je toch bemesten, kies dan voor een herfst- of evenwichtsmeststof die trager vrijkomt. Maai je gras bovendien niet te kort: een maaihoogte van 4 tot 5 centimeter in de zomer houdt de bodem beter op temperatuur, vermindert verdamping en geeft het gras meer veerkracht.

Preventie voor de rest van de zomer

De zomer is juist de periode om een paar gewoontes aan te passen die op de langere termijn het verschil maken. Sproei je gazon 's ochtends vroeg en niet 's avonds: een natte bodem die de hele nacht nat blijft is een uitnodiging voor schimmel. Geef liever twee keer per week een flinke beurt dan elke dag een klein beetje, zodat de bovenlaag tussendoor goed opdroogt.

Verwijder maaisel consequent als je maait. Maaisel dat blijft liggen, vergaat op de viltlaag en voegt opnieuw organisch materiaal toe. Hetzelfde geldt voor bladeren, takjes en ander organisch materiaal dat op het gazon belandt. Hoe minder dood materiaal in de toplaag, hoe minder voedsel voor schimmeldraden.

Heb je een schaduwplek waar de paddestoelen steeds terugkomen? Overweeg dan of je iets kunt doen aan de lichttoevoer, of aanvaard dat je op die plek een schimmelgevoeliger gazon hebt. Soms helpt het om op zo'n plek over te stappen op een schaduwtolerante grassoort of een andere bodembedekker die minder viltopbouw heeft.

• Sproei 's ochtends vroeg, nooit 's avonds
• Geef diep water maar minder frequent, zodat de bovenlaag opdroogt
• Verwijder maaisel na elke maaibeur
• Houd de viltlaag onder de 1 centimeter (verticuteren in het najaar)
• Snoei takken boven het gazon weg om meer licht en lucht te geven
• Belucht verdichte plekken regelmatig met een vork of beluchtingspens
• Stop met stikstofrijke bemesting na half juli

Wanneer moet je extra opletten of hulp inschakelen

In de meeste gevallen zijn paddestoelen in het gras gewoon een signaal van bodemprocessen en geen reden tot paniek. Maar er zijn situaties waarbij je beter extra voorzichtig bent of professioneel advies zoekt. Als je naast de paddestoelen ook grote kale plekken ziet, het gras in een brede strook vergeelt en het gras duidelijk achteruitgaat, dan is het mycelium waarschijnlijk de bodemstructuur aan het aantasten. In dat geval kan het verstandig zijn om een grondmonster te laten analyseren en te kijken of er een grondige aanpak nodig is.

Heb je kinderen of huisdieren die in de tuin spelen? Verwijder paddestoelen dan altijd snel en volledig. Elk jaar belanden er mensen in het ziekenhuis door het eten van zelfgeplukte paddestoelen, ook uit de eigen tuin. Sommige soorten zijn gevaarlijk giftig en lijken op het oog onschuldig. Kinderen plukken soms nieuwsgierig, honden snuffelen en knagen. Wacht niet af en gooi de paddestoelen direct weg zodra je ze ziet. Bij vermoeden van inslikken bel je direct het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) via 030-274 88 88, of ga naar de spoedeisende hulp. Eerste symptomen van vergiftiging zijn vaak buikpijn, diarree en braken.

Tot slot: als een heksenkring elk jaar groter wordt en je er weinig grip op krijgt ondanks de juiste verzorging, kun je overwegen een hoveniersbedrijf te raadplegen. Soms zit er diep in de bodem een grote organische bron, zoals een oude boomstronk of dikke wortelmassa, die simpelweg te groot is om zelf aan te pakken. In dat geval is verwijdering van die bron de enige echte oplossing. Zo heb ik zelf meegemaakt dat een gazon jarenlang last had van paddestoelen tot er uiteindelijk een halve vergane boom-boomstronk onder uitging. Daarna waren de paddestoelen binnen één seizoen grotendeels verdwenen.