Meikever in het gras: wat te doen en hoe schade te voorkomen

Als je nu meikevers in of boven je gras ziet vliegen, hoef je niet meteen in paniek te raken. De volwassen kevers zelf doen weinig schade aan je gazon. Het echte probleem zit onder de grond: hun larven (engerlingen) vreten aan graswortels en kunnen kale plekken veroorzaken. Wat je vandaag moet doen, hangt af van hoeveel kevers je ziet en of je al verdachte plekken in het gazon hebt. In dit artikel leg ik stap voor stap uit hoe je het probleem inschat en wat je nu kunt doen.

Wat je precies ziet: meikever, junikever of iets anders?

De gewone meikever (Melolontha melolontha) is een forse kever: 20 tot 30 mm lang, met bruine dekschilden en een opvallend waaiervormig antennestelsel. Die waaier van lamellen is het makkelijkste herkenningspunt. Bij mannetjes zijn de lamellen groter dan bij vrouwtjes, waarmee ze feromonen van vrouwtjes kunnen opsporen. De buikpunt loopt bij de meikever ook uit in een soort 'pygidium', een verlengd zwart puntje.

De soort die het meest voor verwarring zorgt is de junikever (Amphimallon solstitiale). Die lijkt sterk op de meikever maar is duidelijk kleiner (15 tot 18 mm) en is opvallend behaard. De junikever verschijnt ook wat later in het seizoen, rond juni tot juli. Zie je dus een kleinere, ruigere kever in de avondschemer om je gazon cirkelen, dan is de kans groot dat het een junikever is. Dat onderscheid maakt voor je gazon niet heel veel uit, want de larven van beide soorten vreten op vergelijkbare manier aan graswortels. Maar het helpt wel bij het inschatten van de timing van de dreiging.

Zie je een heel kleine, donkere kever of iets dat meer op een wants of tor lijkt, dan is de kans groot dat het iets anders is. Meikevers zijn duidelijk groot en log in vlucht, met een brommend geluid. Als je twijfelt: pak er eentje op (ze bijten niet), leg hem op een witte ondergrond en tel de lamellen aan de antenne. Meer dan drie is een sterke aanwijzing voor een meikever.

Wanneer en waarom zitten ze in het gras?

In Nederland verschijnen volwassen meikevers doorgaans van half april tot eind mei, afhankelijk van de temperatuur. Warme voorjaren halen ze eerder tevoorschijn. Ze komen 's avonds na zonsondergang massaal uit de grond, vliegen naar bomen (vaak eiken, beuken, fruitbomen) om te eten en te paren, en keren 's nachts terug. Overdag zitten ze stilletjes verstopt in struiken of gras. Als je ze op het gazon ziet, zijn het waarschijnlijk vrouwtjes die eieren leggen.

De levenscyclus van de meikever duurt drie tot vier jaar. Een vrouwtje legt 60 tot 80 eitjes in de grond, bij voorkeur in goed bewortelde gazons en gazons met losse, vochtige grond. De eitjes komen na vier tot zes weken uit. De larven (engerlingen) groeien drie jaar lang in de bodem. In het eerste jaar zijn ze klein en zitten ze ondiep. In het tweede en derde jaar worden ze groter en vreten ze intensiever. Dat is het gevaarlijkste moment voor je gazon: grote engerlingen in augustus tot oktober kunnen snel kale plekken veroorzaken.

De meerjarige cyclus betekent ook dat piekjaren voorkomen. Elke drie tot vier jaar is er een 'meikeversplaag' waarbij de aantallen ineens veel groter zijn. In zo'n jaar is de kans op schade aan je gazon ook groter. Zie je dit voorjaar opeens tientallen kevers per avond boven je tuin, dan kan het zo'n piekeringsmoment zijn.

Hoe herken je (dreigende) schade aan je gazon?

Volwassen meikevers zelf beschadigen het gras nauwelijks. Ze lopen er hoogstens overheen. De schade komt van de larven. Typische signalen zijn:

• Gele of bruine vlekken in het gazon die in late zomer (augustus–september) verschijnen en groter worden
• Gras dat je makkelijk kunt losmaken van de bodem, alsof het tapijt is, omdat de wortels zijn weggegeten
• Mollen of roeken die intensief in je gazon wroeten (ze zijn dol op engerlingen)
• Kleine gaten in de grond, gemaakt door vogels zoals spreeuwen die naar larven zoeken
• Als je met een schepje 10–15 cm diep gaat in een verdachte plek en je vindt witte, C-vormige larven (zo'n 2–4 cm lang): dat zijn engerlingen

Een praktische drempelwaarde: als je bij een steekproef in je gazon (tien plekken van 30 x 30 cm, 10 cm diep) gemiddeld meer dan vier tot vijf engerlingen per plek vindt, is de kans op zichtbare schade groot. Bij minder dan twee per plek is actief ingrijpen meestal niet nodig. Een gezond, diepgeworteld gazon kan een lichte aantasting nog best aan.

Wat je vandaag kunt doen bij volwassen meikevers in het gras

De volwassen kevers die je nu ziet, zijn in de schemering het actiefst. Ze eten nauwelijks aan gras: ze komen voor de eierleg. Als je op zoek bent naar soortgelijke waarnemingen, helpt het ook om te weten hoe je het verschil ziet tussen meikevers en andere insecten in het gazon, bijvoorbeeld bij een “meisje in het gras” die verdacht dichtbij het gras beweegt. Wat je nu concreet kunt doen:

1. Verzamel kevers handmatig in de vroege avond. Leg een laken onder struiken of bomen waar ze in zitten, schud de takken en vang de kevers die vallen op. Gooi ze in een emmer met water of geef ze aan kippen.
2. Gebruik een lichtval of gele lijmval boven het gazon om kevers te lokken en te vangen. Dit heeft in een grote tuin beperkt effect, maar bij kleine tuinen kan het de eierlegneer flink terugdringen.
3. Beperk kunstlicht in de tuin in de avond: meikevers worden aangetrokken door licht. Dimmen of uitdoen van tuinverlichting vermindert de aantrekkingskracht.
4. Als je kinderen of huisdieren hebt die op het gazon spelen: kevers zelf zijn niet gevaarlijk. Je hoeft het gras niet af te zetten.
5. Houd bij hoeveel kevers je per avond ziet. Tien of minder is vrij normaal. Tientallen per avond in je tuin is een signaal om ook de bodem te gaan controleren op larven later in het seizoen.

Er bestaat geen legaal, voor particulieren toegestaan insecticide in Nederland dat je zinvol kunt inzetten tegen de vliegende volwassen kevers op het gras. En dat is eigenlijk ook niet nodig: de schade van de kevers zelf is verwaarloosbaar. Focus je energie liever op het reduceren van eierlegneer en op de monitoring van larven later.

Langere termijn: engerlingen aanpakken via gezonde graszorg

De larven die nu worden gelegd, worden pas echt gevaarlijk in de tweede helft van de zomer en het volgende jaar. Je hebt dus tijd om het gazon weerbaarder te maken. Een gezond gazon met diepe wortels kan een aanval van engerlingen veel beter doorstaan dan een zwak, oppervlakkig geworteld gazon.

Bodemgezondheid verbeteren

Engerlingen gedijen het best in losse, vochtige grond die rijk is aan organisch materiaal. Dat is ook precies de grond die goed gras laat groeien. Je kunt de balans naar je hand zetten door te luchten (verticuteren en prikken) zodat wortels dieper gaan en het gras veerkrachtiger wordt. Voeg zand toe bij zware kleigrond om de structuur te verbeteren. Een pH van 6,0 tot 6,5 is ideaal voor gras en ook minder aantrekkelijk voor ei-leggende kevers dan een extreem zure of compacte bodem.

Biologische bestrijding met aaltjes

De meest effectieve milieuvriendelijke methode om engerlingen te bestrijden is het inzetten van entomopathogene aaltjes, met name Heterorhabditis bacteriophora. Deze microscopisch kleine wormpjes dringen larven binnen en doden ze van binnenuit via een bacterie. Je koopt ze online of bij gespecialiseerde tuincentra in Nederland. Breng ze aan van augustus tot half oktober, als de bodem minimaal 12 graden Celsius is en de larven ondiep zitten (5–10 cm). De grond moet vochtig zijn voor en na toepassing. Resultaten zijn wisselend, maar in meerdere onderzoeken is een reductie van 50 tot 80 procent van de larven gemeld bij correcte toepassing. Ik heb dit zelf geprobeerd en de sleutel zit echt in de bodemtemperatuur en voldoende water geven na het aanbrengen.

Een andere biologische optie is het schimmelpreparaat Beauveria bassiana, maar dit is in Nederland voor particulieren momenteel niet breed verkrijgbaar als kant-en-klaar middel voor gebruik in gazon. Check de actuele toelating voor het seizoen via Ctgb.nl voordat je iets koopt.

Herstel van aangetaste plekken

Als je al kale plekken hebt door engerlingenvraat, herstel die dan in het najaar (september–oktober) of vroeg voorjaar (maart–april). Verwijder dood gras, los de grond op, strooi graszaad en druk het licht aan. Kies een grassenmengsel dat past bij jouw bodem en gebruik. Bemest licht met een langzaamwerkende meststof. Voordat je opnieuw inzaait, controleer je of de engerlingendruk al is afgenomen, anders is het dweilen met de kraan open.

Preventie voor volgend jaar: bodem, maaien, bemesten en in de gaten houden

De beste preventie is een gazon dat zo sterk is dat het een beperkte larvendruk kan weerstaan. Dat bereik je met een paar structurele maatregelen:

• Maai niet te kort: een maaihoogte van 4–5 cm houdt het gras vitaler en bevordert diepere beworteling. Kort gras is stressgevoeliger en herstelt slechter na engerlingenschade.
• Bemest in het voorjaar met een stikstofrijke meststof en in het najaar met een kaliumrijke meststof voor wortelhardheid. Magnesium en ijzer helpen de bladkleur en weerstand.
• Verticuteer en prik het gazon jaarlijks in het voor- of najaar. Zo verbeter je de bodemstructuur en de doorluchting.
• Houd het gazon in droge perioden goed vochtig, maar voorkom wateroverlast. Een droge bodem na meikerverleg remt de eiontwikkeling.
• Noteer elk jaar hoeveel meikevers je ziet en wanneer. Na drie tot vier jaar heb je een goed beeld van de cyclus in jouw omgeving.
• Check elk najaar (augustus–september) twee tot drie plekken in je gazon met een schepje. Tel de engerlingen per 30 x 30 x 10 cm. Zo zie je vroeg of er een probleemjaar aankomt.

Het is ook de moeite waard om in de gaten te houden of omliggende gazons of bermen ook last hebben. Meikevers trekken zich niets aan van perceelgrenzen, en een zware populatie in de buurt vergroot de kans dat vrouwtjes ook jouw gazon kiezen voor eierlegneer. Goed overleg met buren kan helpen bij een gezamenlijke aanpak.

Emelten zijn een ander insect dat vergelijkbare schade veroorzaakt als engerlingen: ook zij vreten aan graswortels en veroorzaken kale plekken. Als je bij het graven door je gazon zowel witte C-vormige larven (engerlingen) als grijze, pootloze larven tegenkomt, heb je mogelijk te maken met twee problemen tegelijk. Daarnaast is de aanpak voor emelten anders dan die voor engerlingen, dus je wilt eerst zeker weten met welke larven je te maken hebt. De aanpak voor emelten verschilt enigszins van die voor engerlingen, dus het loont om ze goed te onderscheiden.

Wanneer schakel je hulp in, en wat is veilig?

In de meeste tuinen is een professionele behandeling of chemisch middel niet nodig. Maar er zijn situaties waarbij je verder moet kijken:

• Je vindt structureel meer dan vijf engerlingen per 30 x 30 cm bij meerdere steekproeven in je gazon
• Kale plekken breidden zich snel uit in augustus–september en het gras laat los bij lichte trek
• Mollen en vogels wroeten dagelijks intensief in hetzelfde deel van je gazon
• Aaltjesbehandeling heeft twee jaar achter elkaar weinig resultaat gegeven

In dat geval is het raadzaam een hovenier of gazonspecialist in te schakelen voor een grondmonster en professionele diagnose. Zij kunnen ook toelating controleren voor eventuele professionele middelen. Voor particulieren zijn er in Nederland geen synthetische insecticiden toegelaten die effectief en veilig zijn tegen engerlingen in gazon. Producten op basis van chloorpyrifos of imidacloprid zijn verboden of niet meer beschikbaar voor hobbygebruik. Koop dus niets wat 'gegarandeerd werkt tegen engerlingen' belooft zonder te controleren of het een geldig Ctgb-toelatingnummer heeft voor gazongebruik door particulieren.

Wat betreft veiligheid: aaltjes zijn volledig veilig voor mensen, huisdieren, bijen en andere nuttige insecten. Je kunt het gazon direct na toepassing gewoon gebruiken. Als je een tuincentrum-meststof of herbicide gebruikt in dezelfde periode: lees de veiligheidsperiode op het etiket en houd je eraan, want sommige middelen verdragen slecht met aaltjes.

Jouw stappenplan van nu af aan

1. Nu (mei–juni): tel de kevers per avond en vang handmatig zo veel mogelijk. Noteer het aantal.
2. Juni–juli: inspecteer op een paar plekken de bovenste 10 cm grond op kleine engerlingen. Dit geeft je een vroeg signaal.
3. Augustus–september: doe een serieuze telling van engerlingen (tien steekproeven van 30x30x10 cm). Meer dan vier tot vijf per plek betekent actie.
4. Augustus–oktober (bodem minimaal 12 °C): breng Heterorhabditis bacteriophora aaltjes aan als de telling te hoog is. Houd de grond vochtig.
5. Najaar: herstel kale plekken met graszaad na controle of de larvendruk is afgenomen.
6. Jaar rond: verbeter bodemstructuur, maai op 4–5 cm, bemest slim. Een gezond gazon wint het van een lichte aantasting.